Zeven eeuwen bouwen aan de voet van de Burcht
Achter de negentiende-eeuwse lijstgevel van Nieuwe Rijn 14 schuilt een van de oudste woonhuizen van Leiden. Erfgoed Leiden dateerde de kap dendrochronologisch op circa 1335. Wat er nu staat, is gegroeid uit bouwdelen die elk een eigen eeuw vertegenwoordigen.
Een erf aan de voet van de Burcht
Nieuwe Rijn 14 ligt in de Burgstreng, een van de oudste delen van de stad. Volgens Erfgoed Leiden werd dit deel van het waardeiland rond 1300 bebouwd. In 1360 werden de erven rond de Burcht formeel verkocht, maar toen stonden er al huizen.
De buren vertellen hetzelfde verhaal. In Nieuwe Rijn 10 vond men muurwerk uit die tijd, en ook op de nummers 46, 53, 54 en 60 duikt veertiende- of vijftiende-eeuwse bebouwing op. Een oude waterleiding van de burchtheuvel naar de visfontein op de Vismarkt liep dwars onder dit perceel door. Hij staat nog op de kadasterkaarten van 1811–1832 en 1850.
Het huis in lagen
Het oudste deel ligt achter het voorhuis, met een kap van rondhout uit circa 1335. Daarachter stond tot 1927 een rijk middeleeuws achterhuis, waarvan twee muren in de tuin en een kelder in de grond over zijn. In de zeventiende eeuw kwam er een keukenvleugel aan de Burchtzijde bij, in de negentiende eeuw een tussenlid dat alles verbond. Het voorhuis kreeg in dezelfde eeuw zijn lijstgevel.
De Haes
In de zestiende eeuw was het erf in handen van Jacob Allertsz de Haes, schrijnwerker en burgemeester van Leiden. Hij woonde op nummer 13. Nummer 14 ging in 1585 over naar Mees Allertsz de Haes. □ In onderzoek
Kavels die samengingen en weer uiteen
Rond 1827 droeg het pand nog huisnummer 20. In 1857 werden de nummers 13 en 14 weer één perceel, zoals ze dat in de zestiende eeuw ook waren geweest. In 1876 volgde opnieuw een splitsing. Sindsdien zijn de grenzen van het perceel niet meer veranderd.
Winkels aan de Nieuwe Rijn
In de twintigste eeuw was de benedenverdieping winkel. In 1925 hield hoedenzaak H. & W. Middelkoop hier uitverkoop wegens verhuizing. Op 10 februari 1926 opende Joh. P. Meijer een rietmeubel- en mandenzaak, die tot 1934 bleef.
Meijer liet vermoedelijk in 1927 het middeleeuwse achterhuis slopen, op de twee muren na. Ook de oorspronkelijke daken van de keukenvleugel en het tussenlid verdwenen toen. Op een luchtfoto uit 1928 is het achterhuis al weg. In 1935 vestigde de heer Sala er een lijstenfabriek en kunsthandel.
Luchtfoto 1928 — Erfgoed Leiden en Omstreken, PBK0084.